Zeynep YıldırımAnahtar Kelimeler: Türkmen Edebiyatı, İran, İran Türkmenleri, İran Türkmen edebiyatının dönemleri, şiir Giriş1881 yılında Çarlık Rusya ve İran arasında imzalanan sınır antlaşması ile Türkmen toprakları ve halkı iki ülke arasında bölünmüştür. Göklen ve Yomut boyuna mensup Türkmen nüfusun büyük bölümü İran sınırı içerisinde kalmıştır. Konargöçer bir yaşam sürdüren bu Türkmen nüfusun çoğunluğu okuryazar değildi. Bu nedenle aralarında yazılı edebiyattan daha ziyade halk edebiyatının ادامه مطلب

Biz kim-mulki Turon, amiri Turkistonmiz! Biz kim-milatlaing eng ulug‘i, Turkning bosh bo‘g‘inimiz!ییز کیم، مُلکی توران امیر تورکستان میز. بیز کیم ملت‌لرنینگ اینگ قدیمی و اینگ اولوغی تورک نینگ باش بوغینیمیز. «امیر تیمور صاحبقران» خوش امیر تیمور بابامیز سوزلریده‌گی تیرن معنی و مضمون‌لرنی قویده‌گی سوراق‌لر ایله، ییچیم‌نی تاپیشگه اینتیلیب، آز می- کوپ می ایضاحله‌ب بیریش اوشبو سوزلریده‌گی سیر قیره مبحث‌لرگه انیق و آچیق جواب بیریش اوچون تاریخی عالم ینه‌ده انیق‌لیک کیریتیب بیرسه‌لر. حاضرگی یاش نوقیراادامه مطلب

کمال‌الدین بهزاد، صنعت آسمانی‌نینگ سۉنمس یولدوزیکمال الدین بهزاد (۱۴۵۵-۱۵۳۵) ماوراانهر و خراسان‌ده ۱۵عصرده‌گی رنسانی (اویغانیش دوری) وکیللریدن بیری، نوایي نینگ شاگردی، «شرق رافائلی »، اولوغ مصور و میناتور‌ساز کمال‌الدین بهزاد دیر.نه‌ فقط مسلمان شرقی خلقلری، بلکه‌ بوتون دنیا خلقلری صنعتی تاریخیده سېزیلرلی ایز قالدیرگن، اونینگ ترقیاتیگه اۉزی‌نینگ بره‌که‌لی حصه‌سینی قۉشگن زبردست مصور کمال‌الدین بهزاد ۱۴۵۵ ییلده هرات‌ده کمبغل هنرمند عایله‌سیده دنیاگه کېلگن. بهزاد آته-آنه‌دن جوده‌ اېرته‌ اجرلدی. اونادامه مطلب

عاصف آتا - اینسانلیغا یئتن و یئتیرن اوجاق گون‌سیراسی ایله ۲۵ آتا آیی، ۴۷-جی ایل (۲۵سپتامبر ۲۰۲۵-جی ایل) موطلقه اینام فلسفه‌سی‌نین یارادیجیسی، روحسال اوجاق آتاسی، داهی آذربایجان فیلوسوفو عاصف آتانین (اینام آتا) ۹۰-جی ایل‌دؤنومودور/ اورگینیزده آتا گونشی اولسون! او، ساده‌جه یاشاماق اوچون دوغولمامیشدی. اونون عؤمرونون معناسی اولوسونون ویجدانی، بشرین روحسال سسی اولماق ایدی. قوتسال بیتیق‌لری نین، ائولادلاری‌نین- اوجاغی‌نین آتاسی اولدو. سونرالار اولوس دا، بشریت ده اونا آتا دئیه‌جکدی. او، عاصف آتادیر ادامه مطلب

آلیب من تحت فرمانیمگه آسانچیریک چېکمه‌ی ختادن تا خراسان خراسان دېمه کیم، شیراز و تبریزکه قیلمیشدور نی کلکیم شکر ریزعلیشېر نواییامیرالکلام علیشېر نوایی، تورکی تیل بدیعی ادبیات یره‌تیشگه نا قۉ‌له‌ی و دغل تیل اېکنینی ادعا قیلگنلرگه اېسکی اۉزبېک تیلینی نینگ ادبی و بدیعی اثرلر یازیشگه فارس تیلیدن قالیشمس لیگینی اثباتلش اوچون گۉزل اثرلر یازیب قالدیردی. نظامی گنجوی و امیر خسرو خمسه‌لریگه یازگن خمسه‌سی اۉز زمانه‌سی نینگ بویوک شاعرلری و منتقدلری تامانیدن اعتراف قیلیندی. او، «محاکمه‌الغتین» کتابیده تورکیادامه مطلب

میللی شاعیر - بختیار واهابزاده بختیار علی‌یئو آغجابدیع پداقوژی کالجی‌نین دیرکتورو آذربایجان ادبیاتی‌نین پارلاق سیمالاریندان بیری اولان بختیار واهابزاده خالقیمیزین یادداشیندا تکجه بؤیوک شاعیر کیمی دئییل، هم ده دوشونن، اویادان و یول گؤسترن بیر فیکیر آدامی کیمی قالیب. اونون پوئزییاسی – ایستیقلال، وطن، آنا دیلی، آزادلیق و اینسانلیق ایدئیالاری‌نین سسی‌دیر. هر بیر میصراعسیندا هم عاغیل، هم اورک، هم ده ویجدان دانیشیر. واهابزاده‌نین شعرلری ساده جه بدیعی سؤز ییغینی دئییل، روحون ترجومه‌سی‌دیر. اوخوجوادامه مطلب

آذربایجان داغلاریندا دؤرد متر بویوندا اینسانلار... زائور علی‌یئو سینقیزم دونیانین ۱۰ بؤیوک دینیندن بیری‌دیر. بو دینه اینانان اینسانلار اؤزلرینی سینق اولاراق تانیییرلار. ایسلامین اوزاق شرقه داخیل اولماسی برآیند‌سینده ایسلاملا هیندویزمین سنتزی خروجی‌سینده قورو قوبیند سینق طرفیندن اون آلتینجی عصرده یارادیلیب. قورو قوبیند ایچینده بؤیودوگو هیندو فلسفه‌سینی رد ائتمه‌سی ایله تانینیر. " تانری‌لار " آنلاییشینی پیسله‌ین قوبیند یالنیز بیر تانری اولدوغو فیکرینی تبلیغ ائدیب. اونون حاقیندا یازانلار قئید ائدیادامه مطلب

Şərqin şöhrəti Mövlana Məhəmməd Füzuli Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatında Lətifə MİRZƏYEVA Cənubi Azərbaycanın əksər söz sənəti yolçuları Vətənimizin keçmişinə, bu gününə, onun görkəmli sənətkarlarının həyat və yaradıcılığına, saya-hesaba gəlməyən dəyərli əsərlərinə, onların məna və ünvanlarına yaxşı bələddirlər. Elə ona görədir ki, onların yaradıcılığında klassik ədəbiyyatımızın nümayəndələrinə həsr edilən səmimiyyət dolu əsərlər mühüm yer tutur. Bu qələm sahiblərinin bütün türk xalqlarının böyüادامه مطلب

امیر تېمور اختراع قیلگن شطرنج حقیده اېشتگن میسیز؟ایریم قیناقلرده سطرنج هندوستاندن کېلیب چیققنی کېین اېسه عربلر و ایران واسطه‌سی بیلن غرب دنیاسیگه ترقه‌لگنی ایتیله‌دی. فرضیه‌لر تورلی و فرقلی بۉلیشیگه قره‌مه‌ی، چین یا هندوستاندن بوتون دنیاگه ترقه‌لگن سطرنجنی ۵۰-۲۰۰ میلاددن سۉنگی ییللرده کوشان تورکلری تمانیدن اختراع بۉلگنی قید اېتیلگن. بونگه سبب اېسه، هندوستان نینگ بیر قسمینی کوشان تورکلری امپراتورلیگی باشقرگنی کۉرستیله‌دی. دېمک، تورک خلقی باشیدن آق ماجرا انسانی بۉلیب کېلگن. ایتیش کېره‌ک که، بو اۉیادامه مطلب

TÜRK DÜNYASINDA TARİHÎ ADIM: ORTAK TÜRK ALFABESİ TEMELİNDE KAZAK VE KIRGIZ TÜRKÇELERİ İÇİN ALFABE ÖNERİLERİ İLK KEZ KAMUOYUNA AÇIKLANDI.Türk dünyasının dil ve kültür birliği yolunda tarihî dönüm noktalarından biri olan Türk Dünyası Ortak Alfabe Komisyonunun 4. toplantısı, 15 Haziran 2026 tarihinde Kazakistan’ın başkenti Astana’da düzenlendi. Türk Dil Kurumu Başkanı Prof. Dr. Osman MERT’in de heyetiyle birlikte katıldığı bu stratejik toplantı, Türk halklarının ortak geleceğini şekillendirecek çokادامه مطلب

İşıq da elə su kimidir (Hekayə)- Qabriel Qarsia Markes Milad bayramı ərəfəsində uşaqlar təkrar avarlı qayıqla bağlı öz arzularını dilə gətirməyə başlayanda ataları dedi:- Nə deyirəm?! Ancaq biz onu Kartaxenaya dönəndə alacağıq.Ataları onun da fərqinə vardı ki, doqquz yaşlı Toto ilə yeddi yaşlı Xoel öz dediklərindən dönənə heç oxşamırlar. Onlar bir ağızdan öz etiraz səslərini yüksəltdilər:- Xeyr, o qayıq bizə məhz indi və burada lazımdır.Anaları durumu izah eləməyə çalışdı:- Sizə onu da xatırladادامه مطلب

" بوزقورد " ایشاره سی نئجه یارانیب؟ شامل پاشایف تورکلوگون سمبولو اولان " بوزقورد " ایشاره سی نئجه یارانیب؟ تورکیهلی فوتبالچی مریح دمیرالین یورو-2024 چرچیوهسینده اوتریش ایله اویون گونو گؤستردیگی بوزقورد ایشاره سی قالماقال یاراتدی. اوروپا فوتبال فدارسیونلاری بیرلیگی (UEFA)مریح دمیرال باره ده آراشدیرما باشلاتدی و اونو "اویغون اولمایان داورانیش " سببی ایله جزالاندیردی. اساس سبب ایسه بوزقورد ایشارهسینین آلمان و اوتریشده قاداغان اولونماسی، "رادیکال جریانین سمبولو " کیمی گؤستریلمهسیدیر. بس بوزقورد ایشارهسی نئجه یارانیب؟ بوزقورد میلادان اوّلدن تورکلر اوچون سمبول حساب اولونوب. بوزقوردون تورکلرین سمبولو اولدوغونو تصدیقله ین و یاشی میلادان اوّله دایانان بیر نئچه داستان مؤوجوددور. بونلاردان ان چوخ بیلیننلری تورگیش، آسئنا و ارگنکون داستانلاریدیر. تورگیش داستانینا گؤره، هون قبیله ایتتیفاقی اولان " هیونگ-نو " نون باشچیسی شانیوسونون ( تانهو، تانیو، یعنی رهبرینین) ایکی گؤزل قیزی وارمیش، اونلار اوجا داغدا قالا دوزلدیبلر. سانیوسون قیزلارینی تانری ایله ائولندیرمک ایستهییب. قالانین اطرافیندا یاشلی قورد دا مسکن سالیب، قیزلاردان بیری قوردون تانری اولدوغون گومان ائدیب، اوندان اوشاق دونیایا گتیریب. تورک سؤزونون اتیمولوژی معنالاریندان بیرینین ده " تورمک " اولدوغو بیر چوخ منبعلرده قئید ائدیلیب. آسئنا داستانیندا ایسه قهرمان دیشی قورددور. بو داستانا گؤره، تورک قؤومو دوشمن طرفدن تامامیله محو ائدیلیر، 10 یاشلی اوشاق ساغ قالیر، آسئنا اونو بسلهییب بؤیودور، اوغلان 14 یاشیندا اولاندا قورد اوشاقدان حامیله قالیر و 10 اوغلان اوشاغی دوغولور. اونلار قونشوادامه مطلب

Türk Devlet felsefesine göre, Ulu Tanrı tarafından kendisine, Kainatı idare etme görevi verilen Türk Milleti, tarih boyunca, bu kutsal olayı tahakkuk ettirmeye çalışmıştır.Bu sebepten dolayı da devlet idaresinde, Türk hükümdarına yardımcı olan kurular teşekkül etmiştir. Bunlar arasında ise Toy [1] ve Kengeş (kingeş) meclisi başta gelmektedir.Biz burada Kengeş meclisi üzerinde duracağız. Yalnız ana mevzua girmeden önce “Kengeş” kelimesi hakkında bilgi vermek istiyoruz.Kengeş (ng=geniz n’s),; “Keng” fiil köküne, fiilden fiil yapan eklerden “ş” getirilerek yapılmış fiil soylu bir kelimedir. Kelimenin dar manası “danışma, müzakere etme, istişare etme” geniş manası ise “karşılıklı danışma ve önleyici tedbir almadır”[2]Kengeş kelimesi yukarıdaki manada olmak üzere, ilk önce Uygur Türklerine ait vesikalarda ortaya çıkmaktadır.[3]Daha sonra Türk İslam-Kültür muhitinin ilk muhteşem eserlerinden olan kutadgu Bilig (M.S. 1069-1070)[4]ve Divanü-Lügat-İt Türk’te (M.S. 1074) [5] de varlığını devam ettiren Kengeş kelimesi, Harizm Türk lehçesinin değerli sözlüğü Mukaddemet-ül Edep’te (12. Asır)[6]İbnü Muhaa Lügatinde (13-14 asır)[7] (8) mevcuttur.Ayrıca Eski Anadolu Türkçe’sine ait metinlerde de kelimemize rastlamaktayız. [9]Kengeş kelimesi bu gün de Kazak [10] Kırgız [11] ve Karaçay [12] gibi muhtelif Türk lehçelerinde yaşamaktadır.Böylece Kengeş kelimesinin,eski, orta ve yeni Türkçe devirlerinde, dilimizde kullanıldığını, günümüzde de varlığını devam ettirdiğini görmekteyiz.Şimdi bu etimادامه مطلب

Can yanğısı (1903) Abdulla bəy Divanbəyoğlu (1883–1936)IDanüzü idi. Hələ dan ulduzu batmayıb ərşi-fələkdə öz dövrünü edirdi. Mən də meşə cığırı ilə boyumdan uca otların arasından şehə bulana-bulana adət etdiyim sabah gəzməyimdən evə hərəkət edirdim. Gözümə görünən çiçəkləri toplaya-toplaya bir caddə yola çıxdım. Ayaqlarım yalın olduğuna görə yolun quru kəsəkləri məni incitdi və mən də üst tərəfdə tapdanmamış bir cığıra düşdüm. Quşlar öz keflərində idilər və cəh-cəh ilə min cürə nəğmələr oxuyub, meşəni sədaları ilə doldurmuşdular. Meşənin hələ çoxu oyanmamışdı, quşların bir paraları oxumaqda, o biri paraları uçub özləri üçün yem gəzməkdə və kəpənəklər çiçəklərin başına qona-qona idarə qayğısında idilər. Amma cücülərdən bir çoxu sübh açılmasından bixəbər idilər. Meşənin çıxacağında təzə tülu etmiş gün, yuxudan oyanmış dilbər kimi üzümə güldü. Onu hər tərəfə sürət ilə cərəyan şüaatından qamaşan gözlərimin önündə dürlü-dürlü rəngli dairəvi şeylər hasilə gəlib, dairələrini gah genişləyə-genişləyə və gah da daralda-daralda və gah da uzada-uzada bir-birini basıb çəkərək oynamağa başladılar. Köçərgi balalarına bu çox ləzzət verir!Bunlar ilə özümü uyuda-uyuda cərgə ilə qurulmuş dəyələrimizin üstündə yastı təpənin belindəki istirahət evimə gəldim. Bura mənim sevimli yerlərimdən biri idi. Həmişə çox gəzib yorulanda burada dincimi alırdım. Böyük daşlardan düzüb, özümə bir meysərə, səndələ oxşar bir yer qayırmışdım. Çox vaxt uşaqları başıma yığıb, bunlara nağıl söyləyib və söylədib, mahnıادامه مطلب

" آنامین کیتابی " اثرینده آذربایجانچیلیق یازار: آیتن شامیلووا " گؤزومو عؤمرومده بیرینجی دفعه آچان کیمی دونیانی قارانلیق گؤرموشم " ، –دئین(2، 13) ج. محمدقولوزاده بوتون حیات و یارادیجیلیغینی بو قارانلیق دونیانی آیدینلیغا چیخارماغا حصر ائتمیشدیر. " آنامین کیتابی " درامی محض بو قارانلیق دونیانین – فاناتیزم، جهالت، " ضیالیلیق سیندرومو " ایچینده بوغولارکن میللی-معنوی کیملیگینی اونوتموش ذهینلرین، بوتؤولوکده، وطنین طالع کیتابیدیر. " …اورگیم، اورگیم (الینی قویور اورگینین اوستونه) اوچ یئره بؤلونه، اوچ تیکه اولا، هر تیکهسی ده بیر طرفه چیخیب گئده (یئنه باخیر اوتاغا)، اوندا دخی اورگیم پارچالانار، اؤلu200dهرم. قیزیم، بس منیم اورگیم اوچ پارچا اولسا، سن نه ائلهرسن؟! قیزیم، آناسیز قالارسان (درین آه چکیر و هوشا گئدیر). " (1، 469) زهرابگیم آنانین قیزی گولباهارا سؤیلهدیگی بو جوملهلر وطنین طالعینین متافوریک تصویریدیر. درامین مؤوضوسو ییرمینجی عصرین اوللرینده آذربایجان ایجتیماعی و مدنی حیاتیندا گئتدیکجه گئنیشلنمکده اولان اوچلشمهنی و بو اوچلشمه ایله ساده خالق آراسینداکی ضیدیتی احاطه ائدیر. روسیهیه مئییللی بؤیوک اوغول رستم بیگ، ایرانپرست میرزه محمدعلی، عوثمانلی عقیدهسینجه شعر یازان و شعرلرینده پافوسدان باشقا هئچ بیر شئی آنلاشیلمایان صمد واحد همین اوچلشمهنین رمزی ایفادهسیدیر. اثرده آذربایجانچیلیق ایدئیاسینی تمثیل ائدن اوبرازلار زهرابگیم آنا، گولباهار، چوبانلار – قمبر، قربان، زامان و میلّیتچی میرزه زئینالدیر. زهرابگیم آنانین اوغوللارینین هر بیری اؤز عقیدهسینه او قدر باغلانمیشلار کی، هر بیری اؤز یولونون دوغرولوغونا ائله اینانیر کی، اونلاری نه آنالارینین،ادامه مطلب